Anadolu Dokuma Haritası
Anadolu dokuma tezgâhları ve kumaşları
Anadolu’nun kaybolan kumaşlarını, tezgâhlarını ve yerel üretim bilgisini araştırıp çağdaş üretim modellerine taşıyan; farklı bölgelerdeki üreticileri tek bir ağda buluşturan uzun soluklu bir proje.
Fırat Neziroğlu, Anadolu’nun coğrafi işaretli kumaş dokuma tekniklerine hakimdir. Üniversitede lisans eğitimini tamamladıktan sonra Türkiye’nin dokuyuculukta öncü illerini tek tek gezmeye başladı; usta dokuyucularla aynı tezgâhlara oturup onların çırağı olarak çalıştı. Bu geziler boyunca unutulmuş ya da unutulmaya yüz tutmuş kumaşları inceleyerek yeniden gün yüzüne çıkardı ve sektör için hazırladığı tasarımlarda bu teknikleri kullanarak geleneksel Türk kumaşlarını günün ihtiyaçlarına uyarladı.
Bu birikimden doğan Anadolu Dokuma Haritası, coğrafi işaretli ve yöresel kumaşları, tezgâhları ve üreticileri ortak bir ağda buluşturuyor. Proje geçmişi romantikleştirmeden ekonomik bir sürdürülebilirlik kuruyor: bir yörede kumaş dokunmuyorsa, o yöreye ait (gelecekte geleneksel olacak) yeni kumaşlar tasarlanıyor, patenti alınıp yöreye hediye ediliyor. Kadın kooperatifleriyle yürütülen üretim, tasarım ve istihdam çalışmaları bu ağın belkemiğini oluşturuyor.
Anadolu’ya getirdiği yenilikler
Neziroğlu, Anadolu’nun temel dokuma sistemi olan iki ayaklı tezgâhları ilk kez dört ayaklı formatta deneyen tasarımcıdır. İki ayaklı sistemlerde çoğunlukla bezayağı türevli örgüler — Bezayağı, Atkı Ripsi, Çözgü Ripsi, Panama — ile renk efektli çizgili ve kareli desenler dokunur; sistem fazla harekete izin vermediği için desenlendirmede kilim tekniklerinden Cicim ve zaman zaman çözgülerin gruplar hâlinde döndürüldüğü Ajur da kullanılır. Sistemi dört ayağa çevirdiğinde yörelerin özgün kumaşları, konstrüksiyonundan ödün verilmeden, astar atkı ve çözgülerle çift katlı dokunabilir ve kalınlaştırılabilir hâle geliyor.
Şile
Şile Belediyesi ile birlikte, ince ve iç gösteren coğrafi işaretli Şile Bezi’ni dokusunu bozmadan kalınlaştırdı. Şile’ye ilk kez dört ayaklı tezgâhları getirip çift katlı bir örgü tasarladı; iki Şile bezini aynı anda dokuyup yer yer birbirine bağlayarak, konstrüksiyonu bozulmadan istenen kalınlığa ulaşan, kendinden Şile Bezi astarlı bir kumaş elde etti.
Fethiye
Coğrafi işaretli Yeşil Üzümlü Dastarı için bölgenin en yaşlı dokuyucularıyla bir araya geldi; yere yakın tezgâhın oturma kısmını yeniden tasarladı ve dört ayaklı tezgâhla, Fethiye Belediyesi’nin “FN Dastarı” olarak adlandırdığı yeni bir örgü geliştirdi.
Giresun (Piraziz)
Yaklaşık 1000 Karayaka koyununun yününün, kalın olduğu için Yeni Zelanda yünüyle karıştırılarak keçeleştirildiğini öğrendi; saf Karayaka yününden keçe tabakalar oluşturup bu kalıplardan ayakkabı ve bot plakaları tasarlayıp ürettirdi.
Hatay
Ekodoku Kooperatifi ile deprem sonrası buluşarak, ipek böceklerini öldürmeden üretilen “Barış İpeği”nden kumaşlar tasarladı ve bölgeye istihdam desteğinde bulundu.
İstanbul Havalimanı çevresi
İklim değişikliği nedeniyle Terkos ve Durusu köylerini ziyaret edip yöre kadınlarını üniversite derslerine alarak dokuma öğrenmelerini sağladı. İGA iş birliğiyle köylere tezgâhlar alındı; 6000 İGA personelinin atık kıyafetlerinin Uşak’ta ipliğe dönüştürülmesine öncülük ederek, geri dönüştürülmüş ipliklerle dokunan ve bölge ekonomisine katkı sağlayan kumaşlar tasarladı.
Ulusal Kutup Kıyafeti
Bilişim Vadisi Giyilebilir Teknolojiler Danışmanı olarak Ulusal Kutup Kıyafeti tasarımlarının temel konstrüksiyonunu geliştirdi.
Ankara Keçisi
Ankara Tarım ve Orman İl Müdürlüğü ile toprak analizi, bitkisel örtünün canlandırılması ve çoban oryantasyonu üzerine çalışarak Ankara Keçilerinin yeniden anavatanında yetiştirilmesinde rol oynadı.
Köyleri birbirine bağlayan bir ağ
Neziroğlu, farklı şehirlerdeki dokuyucu köylerini birbirine bağlayarak Türkiye’nin her köşesini ilmek ilmek bir ağda buluşturuyor. Örneğin Çanakkale Nevruz Köyü kadınları ile Fethiye Likya Kadın Kooperatifi arasında bir haftalık bir seyahat düzenlenerek dokuyucuların hem birbirini tanıması hem de becerilerini paylaşması için ortam sağlandı. Bilimin ışığında yeni kumaş konstrüksiyonları tasarlamaya devam ediyor.
Birlikte üretilen kooperatifler
Şile Bezi Kırsal Kadın Kooperatifi · Ekodoku Kooperatifi (Ankara, Hatay) · Likya Kadın Kooperatifi (Fethiye) · Nevruz Köyü Kadınları (Çanakkale) · Verim Kadın Kooperatifi (Adana) · Nisan Kadın Kooperatifi (Bilecik) · Begonvil Kadınları Kooperatifi (Bodrum)